Mektûbât-ı Rabbâniyyeden İtikâd Mektubları

3. Cilt • 17. Mektûb (17) • 235. Bölüm • 21 Ocak 2026

Bu metni özetlemek için “Kulun Fiillerinde İrade ve Yaratma İlişkisi” başlıklı bir konu başta belirginleşiyor. Metin, İslam inancına göre insanın iradesi ile Allah'ın yaratması arasındaki dengeyi açıklamayı amaçlıyor. Aşağıda 20 maddede özet bulunmaktadır:

20 Maddede Özet

1. Allah Tek Yaratıcıdır: Her şeyi yaratan yalnızca Allah'tır; kulun tüm fiilleri de O'nun yaratmasıyla meydana gelir.
2. İrade ve Kudretin Kaynağı: Allah, kuluna sınırlı (cüzi) bir irade ve kudret vermiştir. Kul, bunları kullanarak fiillerini "kazanır" (kesb eder).
3. Kulun Sorumluluğu: Kul, kendi iradesiyle seçtiği fiillerden sorumludur. Allah, kulu zorlamaz; ona özgür seçim hakkı tanır.
4. İrade Üzerinde Zorlama Yok: Allah, kulun iradesine müdahale etmez; onu bir fiili yapmaya veya yapmamaya zorlamaz.
5. Fiillerin Oluşum Süreci: Bir fiilin meydana gelmesi için iki unsur gereklidir: kulun iradesi ve teşebbüsü (kesbi) ile Allah'ın yaratması (halkı).
6. Yaratmanın Zamanlaması: Allah, kul bir fiili yapmaya kesin karar verip teşebbüse geçtiği anda o fiili yaratır. Yaratma, kulun iradesinin hemen ardından gelir.
7. İmtihanın Gerekliliği: İnsanın imtihan edilmesi için özgür irade ve seçim hakkı verilmiştir. Aksi takdirde imtihan anlamını kaybeder.
8. Allah'ın Ezeli İlmi: Allah, kulun neyi seçeceğini ezelden bilir, ancak bu bilgi kulun iradesine bir müdahale veya zorlama değildir.
9. İyi ve Kötü Fiiller: Kul, iradesini hayır veya şer, sevap veya günah yönünde kullanabilir. Allah, her iki durumda da kulun tercihine göre yaratır.
10. Fiil ve Terk: Sorumluluk, yapma (fiil) ve yapmama (terk) durumlarını da kapsar. Örneğin; namaz kılmak bir fiil, kılmamak ise terk'tir.
11. Kulun Etkisi Sınırlıdır: Kulun irade ve kudreti, fiili yaratmaya yetmez; yalnızca fiilin gerçekleşmesi için bir "sebep" olur.
12. Allah'ın Rahmeti: Allah, kulun iradesini öne çıkararak onu sorumlu tutar. Bu, O'nun rahmetinin ve adaletinin bir gereğidir.
13. Cebriye ve Mutezile Görüşleri: Cebriye (her şeyi Allah'ın zorla yaptırdığı görüşü) ve Mutezile (kulun fiilini kendi yarattığı görüşü) Ehl-i Sünnet itikadına uymaz.
14. Şeriatın Emir ve Yasakları: Allah, kulun şeriatın emirlerini yerine getirmesi ve yasaklarından kaçınması için yeterli irade ve kudreti vermiştir.
15. Mazeretler Geçersizdir: “Allah yaratmasaydı ben günah işleyemezdim” gibi mazeretler kabul edilemez; çünkü kul özgür iradesiyle seçim yapmıştır.
16. Kalpteki Hastalık: İbadetlere ağırlık hissetmek veya sorumluluktan kaçmak, kalpteki iman zayıflığına veya şirk hastalığına işaret edebilir.
17. İlmi Kelam Konusu: Bu mesele, itikat ilminin (kelam) en derin ve incelikli konularından biridir.
18. Yazılan Bozulmaz (Kader): Allah'ın ezeli ilmi değişmez; ancak kul, iradesiyle fiillerini seçer ve bu seçimler kaderin bir parçasıdır.
19. Kul Kendi Yazdırır: Kul, iradesiyle yaptığı seçimlerle kendi kaderini adeta “yazdırır”. Allah, bu seçimlere göre yaratır.
20. Sonuç: Allah adildir; kul, verilen irade ve kudreti kullanarak sorumluluğunu yerine getirebilir. İmtihan, bu dengenin üzerine kuruludur.