Mektûbât-ı Rabbâniyye
İtikâd Mektupları – 3. Cilt, 17. Mektup (16) · 234. Bölüm
14 Ocak 2026
Konunun Özeti
Bu bölümde, kelâm ilminin en derin meselelerinden biri olan kulların fiillerinin yaratılması (halk-ı ef‘âl-i ibâd) ve kader konusu ele alınmaktadır. İmam-ı Rabbani Hazretleri, bu mektubun meseleyi nihai şekilde açıkladığını ifade etmektedir.
Ehli Sünnet Görüşü
Nasıl ki kulların zatı Allah’ın yaratmasıyla var olduysa, fiilleri de Allah tarafından yaratılır. Kul ise fiili yaratmaz; onu kesb eder.
Mutezile’nin Yanılgısı
“Kul kendi fiilinin yaratıcısıdır” demeleri, şerri Allah’tan tenzih etme niyetiyle ortaya çıkmış; fakat bu yaklaşım, Allah’tan başka yaratıcılar kabul etmek gibi büyük bir sapmaya yol açmıştır.
Yaratmak ve Kesb
- Halk (yaratma): Sadece Allah’a aittir.
- Kesb: Kulun irade etmesi, seçmesi ve teşebbüs etmesidir.
- Fiil, kulun kesbi + Allah’ın yaratmasıyla meydana gelir.
Kur’an Delili
“Allah sizi de, yaptıklarınızı da yaratmıştır.”
(Saffat, 37/96)
Sorumluluk ve İmtihan
Kul, ihtiyari fiillerinde cüzi iradesini hangi yönde kullanırsa, Allah da fiili o yönde yaratır. Bu nedenle kul, fiilin faili olarak sorumludur; yaratıcı ise Allah’tır.
Eğer kulun fiilde hiçbir etkisi olmasaydı, sevap ve ceza, cennet ve cehennem anlamsız olurdu. İlâhî adaletin hikmeti, bu denge ile tecelli etmektedir.
 234. Bölüm 14 Ocak 2026){kind=link}